MANİSA'NIN HİDROGRAFYASI

 Akarsular

          İl sınırları içindeki akarsuların çoğu Gediz Havzası içinde, Soma ve Kırkağaç yöreleri ile Yunt Dağı’nın batı kesimlerini kaplayan küçük bir kısmı Ege havzası içinde yer almaktadır. Ege havzasının en önemli ana taşıyıcı akarsuyu, Kırkağaç ve Soma yakınlarından geçen Bakırçay’dır.Manisa il sınırları içindeki akarsuların çoğu Gediz havzasında, çok az bir kısmı Ege havzasında toplanmaktadır.

          Gediz Irmağı Manisa’nın en önemli akarsuyudur. Gediz Irmağı;  Salihli, Turgutlu, Manisa ve Menemen ovalarını geçtikten sonra Ege Denizi’ne dökülür. Toplam uzunluğu 386 km. olup, bunun 204 km.’ si il sınırları içinde bulunmaktadır.

        Alaşehir Çayı: Sarıgöl ilçesinin güneyindeki Çal Dağı’nın yamaçlarından doğar. Gediz Nehri’ne birleştiği yere kadar uzunluğu 115 km.’ yi bulur. Salihli Ovası’nda  Gediz Nehri’ne kavuşur.

         Selendi Çayı: Gediz  Irmağı’nın kuzeyden aldığı bir kol olan Selendi Çayı, ilin doğu sınırlarındaki Salhane Dağları’ndan kaynaklanır. Selendi  Platosu’nu derin vadiler açarak geçer ve Tahtacı köyü yakınlarında Gediz’e kavuşur.

          Demirci Çayı: Demirci’nin 13 km. doğusunda Demirci Dağları’nın güney yamaçlarından kaynaklanan Demirci Çayı, Adala’nın doğusunda Gediz Irmağı’na kavuşur.

          Gördes Çayı: Demirci  Dağları’nın  güneyindeki Türkmen Dağı’ndan doğar. Gördes yöresinde birçok küçük dereyle  beslenerek, Akhisar’ın doğusundan  gelen Gördük (Medar) Çayı ile birleştikten sonra Kum Çayı adını a

   

           Avşar Barajı: 43.5 m. yüksekliğinde  ve toprak dolgu tipindeki baraj, 69 milyon m3 su depolamaktadır. Yüzölçümü  5.25 km2’dir.

         Nif Çayı: Manisa Dağı ile Bozdağlar arasında kalan boğazdan ve Manisa Dağı’nın doğusundan kıvrılarak, İzmir-Bursa yolu üzerindeki köprü yakınlarında Gediz’le birleşmektedir.

         

Bakırçay Irmağı: Gölcük Dağları’nın doğu yamaçlarından kaynaklanan Bakırçay, Kırkağaç ve Soma yakınlarından geçerek, Kınık’ın kuzeyinde Yağcı Çayı ile birleşir.

            Göller ve Barajlar: Manisa’da,  Marmara adıyla bir doğal göl, Demirköprü, Avşar ve Sevişler adlarıyla da baraj gölleri bulunmaktadır. Gördes barajı ise yapım aşamasındadır.

           Marmara Gölü: Manisa’nın tek doğal gölü olan Marmara Gölü, adını verdiği Gölmarmara ve Salihli ilçesi sınırları içinde yer alır. Tektonik çöküntü alanının sularla dolması sonucu oluşmuştur. Göl çevresi “Sulak Alan” olarak korunmaya alınmıştır.

           Demirköprü Barajı: Baraj, tarımsal sulama alanı, taşkın kontrolü ve elektrik enerjisi üretimi amaçlı bir tesistir. Kış sularının bir bölümü, yapılan besleme kanalı ile Marmara Gölü’ne aktarılmaktadır. Uzunluğu 543 m. olan barajın, yüksekliği 74 m., yüzölçümü 47,66 km2 ve dolgu hacmi 4.300.000 m3’tür.

            Sevişler Barajı: Zonlu toprak dolgu tipinde olan baraj 59.5 m. yükseklikte olup, 127 milyon m3 su depolama kapasitesine sahiptir.

           Deliniş Çayı: Simav’ın 3 km. kuzeybatısında, Simav Dağları’nın güney yamaçlarından doğar.

           Kum Çayı: Akhisar Ovası’nda Gördük (Medar),  Gördes ve Kapaklı çaylarının birleşmesiyle oluşan Kum Çayı, Manisa’ya 5 km. mesafede  Gediz’le birleşmektedir.

MANİSA'NIN TOPRAK ÖZELLİKLERİ

Manisa 1.381.000 ha lık yüzölçümü ile Türkiye’nin büyük illeri arasında yer alır. 1994 verilerine göre, il topraklarının %38 ‘i tarım arazileridir. Bu alan 456.429 ha dır. Arazi dağılımında görülebileceği gibi Manisa’nın sahip olduğu tarım arazisi, büyük bir potansiyele sahiptir. % 29 olan kullanılmayan arazi grubuna, yerleşim merkezleri, yollar, nehir ve göl yatakları ile ekonomik olarak tarım yapılmayan verimsiz araziler girmektedir.

Manisa’nın arazi yapısı itibarı ile, dağlık ve sarp alanları 749.883 ha büyüklüğündedir. Bunun genel yüzölçümüne oranı % 54 dür. Tepelik ve dalgalı alanlar 383.918 ha , oranı % 28; taban ve düz alanlar 247.199 ha, oranı % 18 dir.

Bu sınıflamaya tabii tutulan araziler 1.342.251 ha olup, yerleşim alanları, su yüzeyleri ve yollar sınıflandırma dışında kalmıştır. Bu sınıflandırılan arazilerin ilk 4 sınıfında tarım yapılabilir. Diğerleri tarım dışı arazilerdir.

I., II. ve III. sınıf topraklarda sulu ve susuz tarla tarımı yapılabilmekte lV. ve daha yüksek sınıflı topraklarda marjinal alan dediğimiz tarımsal faaliyete elverişli alanlarda zeytin, kiraz, kestane, ceviz ve antepfıstığı gibi sert doğa koşullarına karşı dayanıklı bitkiler yetiştirilmektedir (Manisa İl Çevre Durum Raporu, 2008).

MANİSA'NIN BİTKİ ÖRTÜSÜ

İl alanında doğudan batıya gidildikçe toprak, iklim, topografya gibi çevre şartlarında yaşanan değişim bitki örtüsüne de yansımaktadır. Dağ kütlelerinin deniz etkisini kesmesi, Akdeniz iklimi ve karasal iklim bitki türlerinin iç içe bulunmasına neden olmaktadır.

Manisa il topraklarının % 46’sı orman ve makilerle kaplıdır. Geniş bir alanı kaplayan makiler dağların kuzey ve batı yamaçlarında yer alır. Ormanlar meşe, dişbudak, karaağaç, karaçam, kızılçam, ardıç, ahlat ve çınardan ibârettir. Ormanlar genelde 1000 m. üzerindeki yüksekliklerde bulunur. Yaygın maki türleri ise geniş yapraklı taş ıhlamuru, mastık, kocayemiş, funda, ladin, zeytin ve az miktarda da defne, kuşkonmaz ve üvezdir.

Bağlar ve zeytinlikler de geniş bir yer kaplar. İl topraklarının % 39.1’i ekili ve dikili arâzi, % 6.6’sı çayır ve meralardan, % 8’i tarıma elverişsiz alanlardan ibârettir. Son yıllarda, yüksek kesimlerdeki doğal bitki örtüsünü olumlu anlamda etkilemek ve ekonomik fayda sağlamak amacıyla, delice zeytin aşılaması, menengiçe antepfıstığı aşılaması, ceviz, kestane, fıstıkçamı yetiştiriciliği yaygınlaşmaktadır. Manisa’da bitki örtüsü bakımından farklılık gösteren bölgelerin başında Spil Dağı gelmektedir. Dağ üzerindeki milli parkta, 600 civarında bitki çeşidi belirlenmiştir (Manisa Tarım Master Planı, 2004).

MANİSA'NIN İKLİMİ

Ege Bölgesi içinde geniş bir alanı kapsayan Manisa’da, Akdeniz iklimi ile beraber karasal iklim özellikleri de egemendir. Ovalar ve ovaları çevreleyen vadilerde, karasal nitelikli Akdeniz iklimi görülürken, yüksek dağlık bölgeler ve platolar ile kuzey ve kuzeydoğusundaki dağlar ve platolarda karasal nitelikli ikliminin etkileri görülür.

                

                  Tablo 1:  Manisa’nın yıllık ortalama iklim verileri

Ortalama Sıcaklık	16,9
En Sıcak Ay  ve Ortalaması	Temmuz-28,2
En Soğuk Ay ve Ortalaması	Ocak-6,6
En Rutubetli Ay	Aralık
Nemlilik Oranı (%)	60,9
Yıllık Yağış Miktarı Ortalaması (mm)	702,2
Yağışlı Gün Sayısı	82,5
Don Yaşanan Gün Sayısı	22,8
Kapalı Gün Sayısı	47,2
(Güneş gözükmüyor, tamamen kapalı)
Açık Güneşli Gün Sayısı	153,5
Parçalı Bulutlu Gün Sayısı	164,3

              Kaynak: www.meteoroloji genel müdürlüğü.gov.tr

Manisa’da yaz aylarında sıcaklık yükselirken, yağışlar kış aylarında yoğunlaşır (Tablo 2, Grafik 2) Ovaların çevresindeki dağlar, deniz etkisini kesecek kadar yüksek olmadığından ve denize dik konumlarından dolayı denizin etkisi batıdan doğuya doğru azalan ölçüde hissedilir. Ovalık kesimlerin ikliminde denize yakınlık nedeniyle yumuşama söz konusudur. Ancak Manisa şehri Manisa Dağı’nın etkisi altındadır. Dağın şehre bakan çıplak ve sarp yüzü yazın yakıcı, kışın dondurucu bir etki yapmaktadır

           Manisa’nın büyük bölümünde karasal nitelikli Akdeniz ikliminin özellikleri egemen olduğundan yaz ayları oldukça sıcak geçer. Manisa merkezde, yılda ortalama olarak 162 gün yaz günü olarak tespit edilmiştir. Sıcaklığın sıfırın altına düştüğü, yıllık ortalama gün sayısı 26 civarındadır. Yıllık ortalama sıcaklık 17.5º C’dir.
Batı Anadolu Bölgesi, Akdeniz iklim tipinin yağış özelliklerini taşır. Yağışlar genelde kış aylarında görülürken yazlar kurak geçer (Tablo 1, Grafik 4,). Yılın ortalama 82 günü yağışlı geçmektedir. Ortalama yağış miktarı 713.6 kg.’ dir. Karla örtülü gün sayısı ortalama 3.4 olup, kar yüksekliği 23 cm. olarak tespit edilmiştir (Manisa Tarım Master Planı, 2004).

Ortalama Yağış Periyodu	Ocak	Şubat	Mart	Nisan	Mayıs	Haziran	Temmuz	Ağustos	Eylül	Ekim	Kasım	Aralık	Yıllık Toplam
1970-2009	109.4	102.9	84.4	56.7	32.4	13.8	5.6	5.5	16.8	44.7	98.3	128	698.5

Grafik 3: Manisa İli (1970 – 2009 Arası) Yıllık Toplam Yağış Miktarları

Manisa ilinin yıllık toplam yağışın dağılımına bakıldığında önemli dalgalanmalar görülmektedir. En fazla yağış 1991 yılında meydana gelmiştir. 1991 yılından sonra düşüşler ve dalgalanmalar olmuştur. 2001 yılında yağışlar tekrar artmışsada, bu yıldan sonra önemli azalmalar olmuştur. Ancak yağışlar 2009 yılında önemli bir artış göstermiştir (Grafik 3)

İl topraklarında yükselti ve yeryüzü şekillerine bağlı olarak iklim şartları değişiklik gösterdiğinden, ovalar ve vadilerde ender görülen kar yağışı dağlık ve yüksek kesimlerde daha fazla gerçekleşmektedir.Manisa’da yılda ortalama 11 günün sisli geçtiği tespit edilmiştir. Bunda Manisa’nın doğal şartları ve hâkim rüzgar hızının zayıf olması büyük rol oynar.

MANISA'NIN JEOMORFOLOJİK YAPISI

İl doğal açıdan; kuzey ve kuzeydoğudan Demirci dağları ve uzantıları, doğudan Kula-Gördes-Uşak platoları, güneyden Bozdağlar, batıdan Spil dağı, Yamanlar dağı uzantıları, Menemen boğazı ve Yunt dağı uzantılarıyla sınırlanmış durumdadır.

Manisa il alanının çok büyük bir bölümü Gediz Havzası içinde kalır. Yalnızca Soma ve Kırkağaç yöreleri ile Yunt Dağının batısındaki kesimler Ege Havzasına girmektedir. Türkiye’nin Batı kesiminde, Ege Denizi’ne dikey olarak uzanan dağ sıraları arasında kalan il topraklarında birbirinden kesin çizgilerle ayrılabilen üç değişik yeryüzü şekli vardır. Bunlar dağlık ve sarp alanlar, ilin doğu, güney ve kuzeyinde, doğu-batı yönünde uzanan düzenli sıralar oluşturur. Batıya gidildikçe yükselti azalır.

Manisa’da dağların ovaları çevreleyen uzantıları tepelik ve dalgalı kesimleri oluşturmaktadır. Genellikle neojen yaşlı, kireç ve çakılca zengin madenlerden oluşan bu kesimler geniş alanlar kaplamaktadır. Bu kesimde platolar dizilmiştir. Tepelik ve dalgalı kesimlerde buralardaki madenlerin birbirleriyle bağlantısı zayıf olduğundan çok aşınma vardır. Çoğu yerde, doğal örtüyü oluşturan fundalıklar tarla açmak amacıyla yok edilmiş ve toprakta önemli ölçüde aşınmalar olmuştur. Yan dereler, ovalara yakın yerlerde büyük zararlar vererek toprakların verimsizleşmesine neden olmuşlardır.

Manisa ili; Gediz Havzasının % 73 ünü kaplamaktadır. Manisa ilinde, yeryüzü şekillerinin bütün biçimlerine rastlanmaktadır. Ama ilin alanının % 54’ ünü kaplayan dağlar ağırlıktadır. Bunu % 27,8’i ile platolar ve % 17.9’u ile ovalar izler (Manisa İl Çevre Durum Raporu, 2008).

MANİSA'NIN JEOLOJİK YAPISI

Manisa ve çevresinde temeli paleozoyik yaşlı metamorfik kayaçlar oluşturur. Menderes masifi olarak adlandırılan temeldeki kayaçlar, bir çekirdek ve bunun üzerinde bir örtüden oluşmuş iki birim olarak düşünülmektedir. Çekirdek gnayslardan oluşmuştur. Bunlar gözlü gnayslar ve mavi gözlü gnaysların üzerinde şistlerden oluşmuş kalın bir örtü yer alır. Metamorfizma derecesi çekirdekten dışa doğru azalmaktadır. Metamorfik kayaçların üzerine mesozoyik yaşlı kireçtaşları gelir. Mesozoyik kireçtaşlarının üzerinde uyumsuz olarak neojenin karasal çökelleri ve Kula volkanik kayalarından bazaltlar yer alır.

En üstte Gediz Nehri ve yan derelerin getirdiği kuvaterner alüvyonları yer almaktadır. Manisa ve çevresinde temeli paleozoyik yaşlı metamorfik kayaçlar oluşturur. Menderes masifi olarak adlandırılan temeldeki kayaçlar, bir çekirdek ve bunun üzerinde bir örtüden oluşmuş iki birim olarak düşünülmektedir. Çekirdek gnayslardan oluşmuştur. Bunlar gözlü gnayslar ve mavi gözlü gnaysların üzerinde şistlerden oluşmuş kalın bir örtü yer alır. Metamorfizma derecesi çekirdekten dışa doğru azalmaktadır. Metamorfik kayaçların üzerine mesozoyik yaşlı kireçtaşları gelir. Mesozoyik kireçtaşlarının üzerinde uyumsuz olarak neojenin karasal çökelleri ve Kula volkanik kayalarından bazaltlar yer alır. En üstte Gediz Nehri ve yan derelerin getirdiği kuvaterner alüvyonları yer almaktadır.

Manisa ili güneyde dik bir topoğrafya sunan Spil dağı ile kuzeyde düzlük alanı oluşturan Manisa Ovası arasında yer almaktadır. Manisa’da bilinen en büyük fay Manisa Ovası ve Spil dağını sınırlayan faydır (Manisa Fayı). Bu fay batıda Gürle köyü ile Manisa arasında doğu-batı istikametinde; Manisa’nın doğusunda Manisa-Turgutlu karayolu boyunca KB-GD istikametinde uzanmaktadır. Gediz grabenini oluşturan fay sisteminin devamı olan bu fay olası aktif 50 özellik taşımaktadır. Fayın güney kesiminde eğimin yüksek olmasından kaynaklanan değişik boyutta pek çok heyelan gözlenmektedir (Manisa İl Çevre Durum Raporu, 2008).

Kaynak: Deprem Araştırma Dairesi, Ankara

MANİSA İLİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ

Manisa ili, Türkiye’nin batısında, Ege Bölgesinin, Kıyı Ege Bölümünde yer almaktadır. İl topraklarının büyük bir bölümü Gediz Havzası içinde, küçük bir bölümü de kuzey batıda Ege (Bakır çay) Havzası içinde bulunmaktadır. Manisa, coğrafi olarak 27º ve 29º doğu boylamları ile 38º ve 39º kuzey enlemleri arasında yer alır. İdari yönden, doğudan Uşak ve Kütahya, batıdan İzmir, kuzeyden Balıkesir, güneyden Aydın, güneydoğudan Denizli illeri ile çevrilidir (Harita 1). İlin yüzölçümü 13.810 km² dir. İl toprakları çok büyük bir ağırlıkla dağlar ve platolardan oluşmuştur. İlin uç noktaları doğuda; Selendi-Kürkçü köyü, batıda ; Merkez ilçe-Düzlem köyü, kuzeyde; Soma-Türkali köyü, güneyde; Sarıgöl-Aşağıkızlı çukur köyüdür.

Harita 1: Manisa Lokasyon Haritası

            Manisa ili tarımsal potansiyeli ve tarımsal üretimi ile ülkemizin önde gelen illerindendir. Türkiye toplam tarımsal üretim değerinin yaklaşık % 6’sı Manisa’dan elde edilmektedir. 514.526 hektar tarım alanı mevcuttur. Bu alanın 345.666 hektarı sulanmayan, 168.860 hektarı sulanabilir arazidir (Grafik 1). Nüfus bakımından Türkiye'nin 12. büyük ili olan Manisa'da tarımla uğraşan nüfusun oranı % 43'tür. 96 tür bitki ve 15 tür kültür hayvanı yetiştiriciliği yapılmaktadır  ( Manisa Tarım Master Planı, 2004).

Grafik1 : Manisa İlinin Sulanabilen ve Sulanamayan Tarım Alanları

Kaynak: Manisa Tarım Master Planı, 2004

            İlin en verimli toprakları Gediz Ovası’nda toplanır. Gediz Ovası’nın Alaşehir Çayı Vadisi boyunca kuzey-batı yönünde uzanan doğu bölümü Alaşehir Ovası adıyla anılır. Bu bölümün uzunluğu 40 km., genişliği 10 km.’ dir. Ovanın ana Gediz Vadisi’nde kalan bölümleri doğudan batıya doğru sırasıyla Salihli-Turgutlu-Manisa ve kuzey istikametinde Bakırçay Ovası olarak adlandırılır.

Manisa, üretmiş olduğu tarımsal üretim değerleri ile Türkiye’de ilk üç il arasında yer almaktadır. Manisa ile özdeşleşmiş ürünlerin başında çekirdeksiz kuru üzüm ve tütün gelir. Türkiye’den ihraç edilen çekirdeksiz kuru üzümün %73-85’ini tek başına Manisa karşılamaktadır. Özellikle adını ülkemizden alan Türk tipi (Şark tipi-Oriyantal) tütün üretiminde de Manisa’nın benzer bir önemi vardır. Türkiye’den ihraç edilen tütünün %93’ü Ege Bölgesi’nde, bunun da %50’ye yakını Manisa’da üretilmektedir.

            Tütün ve üzüm dışında Manisa’nın simgesi haline gelecek bir başka ürün de zeytindir. Son yıllarda zeytin dikim alanları hızla artmaktadır. Manisa, pamuk üretiminde de gerek verim gerekse kalite yönünden dünya ortalamalarının üzerindedir.

Manisa tarımının Türkiye tarımı içindeki yerine bakıldığında çekirdeksiz kuru üzüm, tütün, pamuk, zeytin ve kirazın önemli yer tuttuğu görülmektedir. Bu ürünler ihracat olarak büyük katma değer sağlayan ürünlerdir.